Błędy przy instalacji rekuperacji są jedną z najczęstszych przyczyn niskiej sprawności systemu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Nawet najlepszy rekuperator nie zapewni oczekiwanego komfortu, jeśli instalacja zostanie wykonana nieprawidłowo – bez projektu, z niewłaściwie poprowadzonymi kanałami lub bez odpowiedniej izolacji i regulacji.
W tym artykule omawiamy najczęściej popełniane błędy przy instalacji rekuperacji oraz sprawdzone praktyki montażowe, które pozwalają ich uniknąć i zapewnić wysoką efektywność całego systemu.
Wskazówki techniczne i przykłady najlepszych praktyk przy montażu instalacji rekuperacji
Błędy przy instalacji rekuperacji wynikające z braku projektu
- Projekt i współpraca z projektantem budynku: Już na etapie projektowania instalacji w budynku warto uwzględnić i skoordynować trasy kanałów wentylacyjnych, aby unikać kolizji z instalacjami elektrycznymi i hydraulicznymi. Projekt rekuperacji jest więc elementem bezwzględnie koniecznym przed montażem instalacji.
- Lokalizacja jednostki centralnej: rekuperator zaleca się instalować w pomieszczeniach technicznych, w których zapewnimy swobodny dostęp serwisowy i najlepiej w pomieszczeniach ogrzewanych lub dobrze izolowanych gdzie panuje dodatnia temperatura przez cały rok. Jednostki aeroVent, dzięki solidnej i szczelnej obudowie mogą być montowane w pomieszczeniach od 0 do 45⁰C.
- Optymalizacja przebiegu kanałów: Przewody wentylacyjne w miarę możliwości powinny być prowadzone przez pomieszczenia ogrzewane lub przynajmniej izolowane. Przy czym, według wytycznych Stowarzyszenia Polska Wentylacja, kanały w pomieszczeniach izolowanych mogą być prowadzone, jeśli różnica temperatur między tym pomieszczeniem a powietrzem przesyłanym nie będzie większa niż 12⁰C.
Dopuszczalne jest prowadzenie przewodów wentylacyjnych w pomieszczeniach o znacznie wyższej lub niższej temperaturze, pod warunkiem zastosowania odpowiednio grubej izolacji. Zignorowanie tej zasady, powoduje straty temperatury i w rezultacie niższy odzysk ciepła i może prowadzić do wykraplania się pary wodnej. Trasy przewodów powinny być tak poprowadzone, aby pozwalały na ich zabudowę i ukrycie.
Kanały nie powinny być zbyt długie, ale także zbyt krótkie, należy je prowadzić możliwie najprostszą trasą, co ogranicza straty ciśnienia i wpływa na wydajność systemu. Ponadto zbyt długie trasy zwiększają akustykę. Powszechna zasada brzmi, najkrótszy odcinek powinien być maksymalnie 2 razy krótszy od najdłuższego.
W przypadku konieczności stosowania długich tras (powyżej 30 m) sugerowane jest zamontowanie dodatkowego rozdzielacza w bardziej oddalonej od rekuperatora części domu i doprowadzenie powietrza kanałami sztywnymi, które zapewniają lepszy przepływ.
Dobry projekt rekuperacji powinien uwzględniać przebieg kanałów w taki sposób, aby umożliwiał późniejszą ich inspekcję i czyszczenie, więc trasy powinny przebiegać możliwie jak najprostszą trasą, bez ostrych skrętów. A powierzchnia wewnętrzna kanałów wentylacyjnych powinna być gładka, bez załamań i wgnieceń.
- Dobór materiałów i średnic kanałów: Zaleca się stosowanie przewodów ze sztywnych elementów, które nie zmienią przekroju pod wpływem nacisków mechanicznych. Najczęściej stosowane i zalecane są okrągłe rury stalowe tzw. rury spiro albo okrągłe lub owalne przewody z tworzyw sztucznych.
Instalacja wentylacyjna powinna używać właściwych średnic przewodów – dla wentylacji w domu jednorodzinnym zwykle używa się sztywnych rur o średnicy 75 mm. W aeroVent przewody z tworzywa (polietylen HDPE) występują w stałej sprzedaży w 3 średnicach: 63 mm, 75 mm i 90 mm.
Nie zaleca się stosowania elastycznych przewodów tzw. flexów w wersji izolowanej lub nie, z aluminium czy tworzywa sztucznego. Można je użyć jedynie na krótkich odcinkach do 1,5 w miejscach trudno dostępnych, tj. w ograniczonej przestrzeni np. na podejściach pod elementy wyciągowe czy nawiewne.
Stosuj skrzynki rozprężne z zaokrąglonymi kształtami dla lepszej aerodynamiki. Najlepszą praktyką jest stosowanie rur i kształtek tego samego producenta w całej instalacji i którego produkty mają certyfikat szczelności minimum klasy B.
Błędy przy instalacji rekuperacji: odpowiedni montaż komponentów
- Mocowanie przewodów. Przewody należy mocować do przegród budowlanych odpowiednimi obejmami lub systemami dedykowanymi danej instalacji. Zaleca się stosowanie obejm z gumową uszczelką antywibracyjną (min. 2 na każde 3 m przewodu), montowanych do konstrukcji budynku za pomocą kołków rozporowych i szpilek.
- Rozmieszczenie anemostatów. Rozmieszczenie nawiewników powinno zapewniać skuteczną wentylację całej kubatury pomieszczenia, co wymaga ich właściwego doboru i usytuowania. Anemostaty i kratki nawiewne zaleca się montować jak najdalej od drzwi wejściowych (z wyjątkiem dysz nawiewnych). Nawiew powietrza może odbywać się z podłogi, ściany lub sufitu, przy czym najefektywniejszy jest nawiew w górnej strefie pomieszczenia. Elementy wywiewne również powinny być lokalizowane w górnej strefie (na ścianie lub suficie), co zapewnia prawidłową cyrkulację powietrza. W pomieszczeniach o zróżnicowanej wysokości, np. ze skosami, zaleca się montaż wywiewów w najwyższym punkcie. Natomiast w pomieszczeniach o wysokości powyżej 3 m nawiewniki należy umieszczać w strefie przebywania ludzi, czyli do wysokości 3 m.
- Lokalizacja czerpni i wyrzutni. Usytuowanie czerpni i wyrzutni powietrza powinno być zgodne z obowiązującymi przepisami, w szczególności z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Czerpnie powietrza należy zabezpieczyć przed opadami atmosferycznymi i działaniem wiatru oraz lokalizować w miejscach umożliwiających pobór możliwie najczystszego, a latem także najchłodniejszego powietrza. Nie powinny one znajdować się w strefach, gdzie istnieje ryzyko zasysania powietrza usuwanego przez wyrzutnie.
Czerpnie umieszczone na poziomie terenu lub na ścianach dwóch najniższych kondygnacji nadziemnych muszą znajdować się co najmniej 8 m od ulic, parkingów powyżej 20 miejsc postojowych, miejsc gromadzenia odpadów, wywiewek kanalizacyjnych oraz innych źródeł zanieczyszczeń. Dolna krawędź otworu wlotowego czerpni powinna być usytuowana minimum 2 m nad poziomem terenu.
Dopuszcza się lokalizowanie wyrzutni powietrza w ścianie budynku, pod warunkiem że wywiewane powietrze nie zawiera uciążliwych zapachów ani szkodliwych zanieczyszczeń oraz spełnione są wymagane odległości od okien i sąsiednich budynków. W przypadku umieszczenia czerpni i wyrzutni w tej samej ścianie, czerpnia powinna znajdować się poniżej lub na tym samym poziomie co wyrzutnia, w odległości co najmniej 1,5 m. - Uszczelnianie połączeń. Wszystkie połączenia kanałów wentylacyjnych muszą być szczelne, aby zapobiec utracie powietrza i infiltracji zanieczyszczeń do instalacji a także powoduje ogólne zaburzenia działania systemu. Kluczowe jest stosowanie szczelnych połączeń z uszczelkami, taśmami lub klejami dedykowanymi do wentylacji, szczególnie w klasach szczelności A-D według normy PN-EN 16798. Na przykład na łączeniach rur stalowych klasy niższej niż D (bez uszczelek) powinno stosować się taśmę aluminiową.
Stosuj materiały uszczelniające takie jak taśmy aluminiowe, butylowe lub z butylu (grubość min. 1-2 mm) do łączeń kształtek, rur spiro i flexów, nakładając je na zakładkę z dociskiem. Dla systemów plastikowych (np. fi 75 mm) stosuj specjalne gumowe uszczelki (w aeroVent są dostępne uszczelki do przewodów o średnicy 63, 75 i 90 mm) lub silikon sanitarny bez octu, unikając zwykłych klejów budowlanych. Powierzchnie muszą być czyste, suche i odtłuszczone przed aplikacją.
Co do techniki montażu, to zaleca się łączenie przewodów i kształtek za pomocą nypli i muf i wzmacnianie ich na łączeniach blachowkrętami i uszczelnianie aluminiową taśmą. Należy zwrócić szczególną uwagę na izolowanie i szczelne łączenie kształtek. A połączenia w okolicy nawiewnej/wywiewnej i przy centrali wentylacyjnej należy wykonać w sposób pozwalający na łatwy demontaż w celach konserwacyjnych. - Termoizolacja kanałów wentylacyjnych jest bardzo ważna, a jej brak lub niestaranne wykonanie, skutkuje stratami ciepła i spadkiem efektywności odzysku ciepła, ponadto występuje ryzyko kondensacji pary wodnej na zewnątrz lub wewnątrz instalacji.
Izolacja kanałów wełną mineralną powinna wynosić minimum 20 mm musi być ciągła i zaklejona taśmą, pokrywając 100% powierzchni, zwłaszcza na kanałach nawiewach, koniecznie na kanale czerpni powietrza i w nieogrzewanych strefach. Stosuje się także samoprzylepną otulinę kauczukową o grubości 13 mm, która ma bardzo dobre właściwości izolacyjne, a elastyczność materiału, pozwala na montaż w trudno dostępnych miejscach. Kauczuk syntetyczny bardzo dobrze zapobiega stratom ciepła i minimalizuje ryzyko kondensacji.
Kanały wentylacyjne z EPP nie potrzebują izolacji, same w sobie są świetnym izolatorem, przy czym są nawet ponad dwa razy droższe od stalowych rur spiro. Natomiast grubość izolacji termicznej przewodów zależy od rodzaju przewodu (wywiewny/nawiewny, czerpnia/wyrzutnia) i od temperatury otoczenia rury. Im niższa temperatura, tym grubość izolacji powinna być większa. Dopuszczalne jest nieizolowanie przewodów między centralą a wywiewem, kiedy temperatura między powietrzem wywiewanym a otaczającym przewód nigdy nie przekroczy 4⁰C.
W momencie prowadzenia tras przewodów w sufitach podwieszanych należy poprowadzić kanały jak najbliżej strefy ciepłej i zabezpieczyć izolacją typu wełna mineralna. Kanały poprowadzone po posadzce nie wymagają dodatkowej izolacji. Zaleca się także dodatkowe zabezpieczenie izolacji przewodów, np. opaskami zaciskowymi, aby zapewnić jej stabilność i dobre przyleganie. Rekomendowana ilość to 3 opaski na 1 m kanału. - Odprowadzenie skroplin. Centrala wentylacyjna powinna być podłączona do kanalizacji przez syfon zapewniający odpływ skroplin; w chłodnych pomieszczeniach zaleca się stosowanie kabli grzejnych. Należy pilnować, aby syfon był cały rok napełniony wodą, by zapobiec przedostawaniu się zapachów z kanalizacji.
Błędy przy instalacji rekuperacji: odpowiedni montaż komponentów
Po montażu instalacji, a przed uruchomieniem systemu, należy szczelnie zaślepić końcówki kanałów, za pomocą szczelnych korków, taśmy lub innego materiału uszczelniającego, aby zapobiec dostawaniu się zanieczyszczeń i uszkodzeniu centrali wentylacyjnej.
Błędy przy instalacji rekuperacji, które obniżają sprawność systemu
Kalibracja i uruchomienie wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła
- Regulacja przepływów powietrza. System wentylacji z odzyskiem ciepła powinien umożliwiać regulację strumieni powietrza (min. trzystopniową), aby dopasować pracę do potrzeb. Brak regulacji powoduje niepotrzebne zużycie energii i zwiększone straty ciepła, zwłaszcza zimą.
- Konfiguracja automatyki: W przypadku systemów z automatyką, tak jak w rekuperatorach aeroVent, po zamontowaniu instalacji i regulacji systemu, instalator lub użytkownik konfiguruje system zgodnie ze swoimi potrzebami i preferencjami. Rekuperatory aeroVent – jak Flat czy Reversus, są wyposażone w protokół komunikacyjny ModBus, który umożliwia integrację systemu rekuperacji z systemem sterowania budynkiem czyli ze smart home, zapewniając optymalne harmonogramy pracy czy automatyczną reakcję na zmieniające się warunki (np. wilgotności, temperatury) z uwzględnieniem innych urządzeń czy systemów, w które jest wyposażony budynek.
Kontrola i konserwacja rekuperacji
- Swobodny dostęp do elementów instalacji. Podczas montażu wentylacji mechanicznej należy zapewnić łatwy dostęp do elementów regulacyjnych, sterujących i serwisowych. Nie wolno zabudowywać ani zasłaniać elementów nawiewnych i wywiewnych (anemostatów) ponieważ utrudnia to regulację, pomiary oraz zakłóca przepływ powietrza.
- Regularna wymiana filtrów. Rekuperator powinien mieć łatwy dostęp serwisowy do wymiany filtrów. Filtry nawiewne i wywiewne w rekuperatorze należy wymieniać średnio co 6-12 miesięcy, ale jest to także uzależnione od warunków użytkowania (zanieczyszczona okolica) i zaleceń producenta.
- Monitoring stanu urządzenia: Nowoczesne systemy jak te w aeroVent, informują np. o konieczności serwisu, wymiany filtrów poprzez alerty i możliwość zdalnego nadzoru i sterowania przez aplikację mobilną w telefonie czy na tablecie.
Dla zapewnienia sprawnego działania systemu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła wybór dobrej centrali wentylacyjnej czyli o odpowiednim wydatku powietrza do kubatury budynku i wysokim odzysku ciepła na poziomie ok. 83-85%, jest bardzo ważny, ale nie najważniejszy. Liczy się także umiejętne rozłożenie przewodów wentylacyjnych, ich szczelne połączenie i izolacja. To wszystko razem decyduje o sprawności cieplnej, komforcie, a także niższych kosztach użytkowania domu.
Błędy przy instalacji rekuperacji, które psują nawet najlepszy rekuperator
Najczęstsze błędy przy instalacji rekuperacji wynikają nie z jakości urządzenia, lecz z nieprawidłowego projektu, montażu i braku regulacji systemu. Nieszczelne połączenia, źle poprowadzone kanały czy brak izolacji prowadzą do strat energii, obniżonego komfortu i problemów eksploatacyjnych.
Prawidłowo zaprojektowana i wykonana instalacja rekuperacji, oparta na sprawdzonych komponentach i zgodna z dobrymi praktykami montażowymi, pozwala w pełni wykorzystać potencjał systemu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła – zapewniając zdrowe powietrze, cichą pracę i niskie koszty użytkowania.
Błędy przy instalacji rekuperacji – najczęstrze pytania i odpowiedzi
Poniżej zebraliśmy odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się w kontekście montażu systemów wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Wyjaśniamy, jakie błędy przy instalacji rekuperacji występują najczęściej, z czego wynikają oraz jak wpływają na sprawność systemu, komfort użytkowania i koszty eksploatacji.
Jakie są najczęstsze błędy przy instalacji rekuperacji?
Błędy przy instalacji rekuperacji najczęściej wynikają z braku projektu, nieprawidłowego prowadzenia kanałów wentylacyjnych, nieszczelnych połączeń oraz braku lub złej izolacji przewodów. Częstym problemem jest także nieprawidłowa lokalizacja rekuperatora, czerpni i wyrzutni oraz brak regulacji przepływów po montażu.
Czy brak projektu instalacji to poważny błąd przy instalacji rekuperacji?
Tak, błędy przy instalacji rekuperacji bardzo często zaczynają się już na etapie braku projektu. Bez projektu trudno uniknąć kolizji z innymi instalacjami, zapewnić właściwe średnice kanałów, optymalne trasy przewodów oraz późniejszy dostęp serwisowy i możliwość czyszczenia instalacji.
Dlaczego nieszczelność instalacji to jeden z najpoważniejszych błędów przy instalacji rekuperacji?
Błędy przy instalacji rekuperacji związane z nieszczelnością prowadzą do strat powietrza, spadku sprawności odzysku ciepła oraz zaburzeń pracy całego systemu. Nieszczelne połączenia powodują również infiltrację zanieczyszczeń i zwiększone zużycie energii, dlatego tak ważne jest stosowanie uszczelek, taśm i materiałów dedykowanych do wentylacji.
Jak brak izolacji kanałów wpływa na błędy przy instalacji rekuperacji?
Jednym z często popełnianych błędów przy instalacji rekuperacji jest brak lub nieprawidłowe wykonanie izolacji kanałów wentylacyjnych. Skutkuje to stratami ciepła, obniżeniem sprawności systemu oraz ryzykiem kondensacji pary wodnej, szczególnie w strefach nieogrzewanych i na kanale czerpni powietrza.
Czy brak regulacji po montażu to błąd przy instalacji rekuperacji?
Tak, błędy przy instalacji rekuperacji bardzo często obejmują brak regulacji i kalibracji przepływów powietrza po zakończeniu montażu. Bez właściwego zrównoważenia nawiewu i wywiewu system może pracować głośno, zużywać więcej energii i nie zapewniać odpowiedniego komfortu użytkownikom.
➡ Przeczytaj również: Najważniejsze trendy w rekuperacji w Polsce na 2026 rok
